TechTVZone

ลูกถามว่าภาพในทีวีมาจากไหน อธิบายเรื่องพิกเซลให้เด็กประถมเข้าใจ

ลูกถามว่าภาพในทีวีมาจากไหน อธิบายเรื่องพิกเซลให้เด็กประถมเข้าใจ
ที่มา: Wikimedia Commons

“แม่ๆ ในจอมีจุดเต็มไปหมดเลย!” เด็กคนหนึ่งเพิ่งได้แว่นขยายจากชุดวิทยาศาสตร์ เขาเอามันไปส่องทุกอย่างในบ้าน ใบไม้ เกล็ดน้ำตาล ผิวหนังที่หลังมือ จนมาหยุดที่จอทีวีซึ่งเปิดการ์ตูนอยู่ ภาพตัวการ์ตูนที่เห็นเต็มตาเมื่อนั่งบนโซฟา พอส่องใกล้ๆ กลับกลายเป็นจุดสีเล็กจิ๋วเรียงกันแน่นเหมือนกระเบื้อง

นี่คือตัวอย่างของช่วงเวลาที่พ่อแม่จะได้ยินคำถามต่อกันเป็นสาย คำถามหนึ่งพาไปอีกคำถาม และคำตอบที่ดีสำหรับเด็กวัยนี้ไม่ต้องลึกเท่าตำรา แค่ถูกต้องและมองเห็นภาพได้ ด้านล่างคือคำถามที่เด็กมักถามเรียงตามลำดับ พร้อมแนวตอบที่ลองปรับใช้กับลูกได้

“ภาพในทีวีทำมาจากอะไร”

ภาพในจอทำจากจุดเล็กๆ จำนวนมหาศาลที่เรียกว่าพิกเซล (Pixel) แต่ละจุดเปลี่ยนสีและความสว่างได้เอง เมื่อจุดทั้งหมดเปลี่ยนสีพร้อมกันอย่างเป็นระเบียบ ตาเราจึงเห็นเป็นภาพทั้งภาพ

เปรียบให้เด็กเห็นง่ายที่สุดคือภาพโมเสก หรือภาพที่คนจำนวนมากบนอัฒจันทร์ชูแผ่นป้ายสีคนละแผ่น ถ้ายืนอยู่กลางกลุ่มจะเห็นแค่แผ่นสีของคนข้างๆ แต่ถ้ามองจากอีกฝั่งสนามจะเห็นเป็นรูปใหญ่รูปเดียว จอทีวีก็เป็นแบบนั้น เพียงแต่จุดเล็กกว่ามากและเปลี่ยนสีได้เร็วกว่ามาก

“ทำไมเห็นเป็นหลายสีได้ ทั้งที่จุดเล็กนิดเดียว”

ถ้าส่องด้วยแว่นขยายดีๆ จะเห็นว่าแต่ละพิกเซลยังแบ่งเป็นช่องเล็กลงไปอีกสามช่อง คือสีแดง สีเขียว และสีน้ำเงิน ช่องเล็กเหล่านี้สว่างมากบ้างน้อยบ้างผสมกัน แดงกับเขียวสว่างพร้อมกันตาเราจะเห็นเป็นสีเหลือง ทั้งสามสีสว่างเต็มที่พร้อมกันจะเห็นเป็นสีขาว

ตรงนี้เด็กมักแย้งว่าเคยเรียนผสมสีน้ำแล้ว แดงกับเขียวไม่ได้สีเหลือง คำตอบคือแสงผสมกันคนละแบบกับสี สีน้ำยิ่งผสมยิ่งเข้มขึ้น แต่แสงยิ่งผสมยิ่งสว่างขึ้น เป็นเรื่องที่ชวนคุยต่อได้อีกยาว

ถ้าลูกสนใจว่าจอแต่ละแบบในร้านต่างกันตรงไหน บางแบบมีไฟส่องจากด้านหลัง บางแบบให้จุดภาพเปล่งแสงเองได้ พ่อแม่อ่านความต่างของจอแต่ละชนิดที่วางขายกันทั่วไปไว้ก่อนจะช่วยให้ตอบง่ายขึ้น

“แล้วทำไมภาพขยับได้”

ภาพที่ขยับในทีวีความจริงคือภาพนิ่งหลายภาพที่เปลี่ยนต่อกันเร็วมาก เร็วจนตาและสมองเราต่อมันเป็นการเคลื่อนไหวเดียว หลักเดียวกับสมุดภาพที่วาดตัวการ์ตูนไว้มุมกระดาษทีละหน้า แล้วใช้นิ้วกรีดให้หน้ากระดาษพลิกเร็วๆ

ชวนลูกทำสมุดภาพพลิกจากกระดาษโน้ตแผ่นเล็กสักปึก วาดลูกบอลที่ค่อยๆ เลื่อนตำแหน่งไปทีละนิดในแต่ละแผ่น เด็กจะเข้าใจทันทีว่าการ์ตูนที่ดูอยู่ทุกวันก็คือภาพวาดจำนวนมากที่ถูกเปิดเร็วๆ

“ทำไมเข้าไปใกล้แล้วเห็นเป็นจุด แต่ถอยออกมาแล้วหาย”

เพราะตาของเรามีขีดจำกัดในการแยกของเล็กๆ เมื่ออยู่ใกล้ ตาแยกแต่ละจุดออกจากกันได้ จึงเห็นเป็นเม็ด เมื่อถอยห่างออกมา จุดที่อยู่ติดกันจะกลมกลืนเป็นพื้นสีเดียว ภาพจึงดูเนียน

จอที่มีจุดมากขึ้นในพื้นที่เท่าเดิม แต่ละจุดจะเล็กลง ต้องเข้าไปใกล้กว่าเดิมจึงเห็นเป็นเม็ด นี่คือเหตุผลที่ผู้ใหญ่คุยกันเรื่องความละเอียดของจอ ซึ่งในชีวิตจริงระยะนั่งมีผลมาก มีคนเขียนเรื่องความละเอียดสูงมากๆ กับสายตาคนนั่งดูในบ้านไว้ให้อ่านต่อ

ตรงนี้เป็นจังหวะดีที่จะบอกลูกว่า การส่องจอเป็นการทดลองสั้นๆ ไม่ใช่วิธีดูทีวี การนั่งชิดจอดูนานๆ ทำให้ตาเมื่อยได้ ดูเสร็จก็กลับไปนั่งที่เดิม และอย่าเอานิ้วหรือแว่นขยายกดหรือจิ้มที่จอ เพราะผิวจอบอบบางกว่าที่คิด

“ทำไมปิดทีวีแล้วจอเป็นสีดำ”

เมื่อปิดทีวี จุดภาพทุกจุดหยุดเปล่งแสง ไม่มีแสงออกมาจากจอเลย สิ่งที่เราเห็นจึงเป็นแค่สีของผิวจอเอง ซึ่งผู้ผลิตทำให้มีสีเข้มเพื่อลดแสงสะท้อนจากในห้อง ตอนเปิดดูภาพ ส่วนที่ควรมืดจะได้ดูมืดจริง ไม่เป็นสีเทาซีด

ถ้าลูกถามต่อว่าทีวีสมัยก่อนก็เป็นแบบนี้ไหม คำตอบคือหลักการสร้างภาพจากจุดเล็กๆ มีมานานแล้ว แต่ตัวจอเปลี่ยนไปมาก ลองเปิดเส้นทางของทีวีตั้งแต่ยุคจอตู้หลังโค้งให้ลูกดูรูปทีวีรุ่นคุณตาคุณยายประกอบได้


เด็กวัยประถมถามกว้างและกระโดดข้ามเรื่องได้เสมอ วันนี้ถามเรื่องจุดสีในจอ พรุ่งนี้อาจเห็นป้ายในละแวกบ้านแล้วถามถึงคนกลุ่มต่างๆ ในชุมชน พ่อแม่ที่เคยเจอคำถามแบบตอบลูกชั้นประถมที่อยากรู้ว่าคนมอญเป็นใคร คงรู้ดีว่าคำตอบที่ดีที่สุดมักเริ่มจากการชวนไปหาคำตอบด้วยกัน มากกว่าการเล่าจบในประโยคเดียว

หลังจากคุยเรื่องพิกเซลเสร็จ ลองยื่นกระดาษตารางกับสีไม้ให้ลูกสักแผ่น แล้วชวนเขาระบายช่องทีละช่องให้กลายเป็นรูปหน้าแมวหรือรูปบ้าน ลูกจะเลือกระบายรูปอะไร และพอเอากระดาษไปวางไกลๆ เขาจะสังเกตเองไหมว่าช่องสี่เหลี่ยมเหล่านั้นค่อยๆ กลืนกันเป็นภาพ