TechTVZone

จอยักษ์ในสนามกีฬา ทำไมสว่างสู้แดดได้และมองชัดจากอัฒจันทร์ไกลๆ

จอยักษ์ในสนามกีฬา ทำไมสว่างสู้แดดได้และมองชัดจากอัฒจันทร์ไกลๆ
ที่มา: Wikimedia Commons

บ่ายวันแข่งขันที่แดดแรงจนต้องเอามือบังหน้าผาก ลูกยิงเฉียดเสาไปนิดเดียว เสียงคนทั้งอัฒจันทร์ร้องพร้อมกัน แล้วแทบทุกคนก็หันหน้าไปทางเดียวกัน ไปที่จอยักษ์มุมสนามที่กำลังเปิดภาพรีเพลย์ช้าๆ ภาพบนจอนั้นชัดพอให้เห็นว่าลูกห่างเสาแค่ไหน ทั้งที่แดดส่องตรงลงมาและคนดูนั่งห่างออกไปไกล ในขณะที่ทีวีที่บ้านแค่มีแสงจากหน้าต่างเข้ามาก็มองยากแล้ว

ความต่างนี้ไม่ได้มาจากความใหญ่อย่างเดียว แต่มาจากการออกแบบที่ตั้งโจทย์คนละแบบกับทีวีบ้านตั้งแต่ต้น

ความสว่างของจอกลางแจ้ง มาจากการให้แสงเองทุกจุด

จอยักษ์ในสนามส่วนใหญ่เป็นจอ LED แบบที่แต่ละจุดภาพคือหลอด LED ที่เปล่งแสงสีแดง เขียว และน้ำเงินออกมาเอง ไม่ได้ใช้แผงไฟส่องจากด้านหลังผ่านชั้นกรองแสงหลายชั้นแบบทีวีจอ LCD ทั่วไป แสงที่ออกมาจึงเสียไปน้อยกว่า และออกแบบให้ขับแสงได้แรงกว่าจอในบ้านมาก

แต่ความสว่างอย่างเดียวยังไม่พอ ถ้าพื้นหลังของจอสะท้อนแดดจนขาวไปหมด ภาพก็จะซีด จอกลางแจ้งจึงมักมีผิวหน้าสีเข้มและมีครีบหรือบังแดดเล็กๆ เหนือจุดภาพแต่ละแถว เพื่อลดแสงแดดที่ส่องลงมากระทบ ทำให้ส่วนที่มืดในภาพยังดูมืด และสีไม่จางลง

อีกเรื่องที่คนดูไม่ค่อยสังเกตคือจอเหล่านี้ไม่ได้สว่างเต็มที่ตลอด ระบบควบคุมจะปรับความสว่างตามช่วงเวลาและสภาพแสง ช่วงบ่ายแดดจ้าเร่งขึ้น พอค่ำลงก็ลดลงเพื่อไม่ให้แสบตาคนดูและไม่รบกวนบ้านเรือนรอบสนาม

ทำไมจุดภาพห่างกัน แต่มองจากไกลกลับชัด

ถ้าได้เดินเข้าไปยืนใกล้จอยักษ์ในสนาม จะเห็นว่าภาพเป็นเม็ดไฟเรียงกันห่างๆ ไม่เนียนเหมือนทีวีเลย ระยะระหว่างจุดภาพแบบนี้เรียกว่าพิกเซลพิตช์ (Pixel Pitch) ใครอยากรู้ลึกว่าตัวเลขระยะห่างระหว่างเม็ดไฟบอกอะไรเราได้บ้าง มีอธิบายไว้แยกต่างหาก

หลักคิดง่ายๆ คือ ตาเรามีขีดจำกัดในการแยกจุดเล็กๆ ที่อยู่ไกล เมื่อนั่งห่างออกไปมากพอ เม็ดไฟที่อยู่ติดกันจะผสมกันเป็นภาพเดียวในสายตา คนบนอัฒจันทร์ซึ่งอยู่ห่างจากจอมากจึงเห็นภาพเรียบเนียน แม้ระยะห่างของจุดภาพจะกว้างมาก การออกแบบแบบนี้ช่วยให้สร้างจอขนาดมหึมาได้โดยไม่ต้องใช้หลอดจำนวนมหาศาลเกินจำเป็น และเป็นเหตุผลเดียวกับที่จอแผงต่อกันแบบ LED Wall ต่างจากทีวีในห้องนั่งเล่น

ภาพที่ขึ้นบนจอยักษ์บ่อยที่สุดในวันแข่งไม่ใช่แค่ภาพรีเพลย์ แต่เป็นภาพคนดู โดยเฉพาะช่วงที่แฟนๆ พากันยกผ้าพันคอขึ้นเหนือหัวและโบกธงทีมไปทั่วอัฒจันทร์ ภาพแบบนี้มีสีสันมากและเคลื่อนไหวตลอด จึงเป็นบททดสอบที่ดีว่าจอแสดงสีและการเคลื่อนไหวได้ดีแค่ไหนจากระยะไกล

ฝน ฝุ่น และความร้อน โจทย์ที่ทีวีบ้านไม่ต้องเจอ

จอในสนามต้องอยู่กลางแจ้งทั้งปี โดนทั้งฝน ลม ฝุ่น และแดด ตัวแผงจอจึงต้องผนึกกันน้ำกันฝุ่นได้ในระดับที่สูงกว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านมาก ขอบระหว่างแผงต้องไม่ให้น้ำซึมเข้า และโครงสร้างด้านหลังต้องรับแรงลมได้

ความร้อนเป็นอีกเรื่องใหญ่ จอที่ทั้งเปล่งแสงแรงและตากแดดอยู่ตลอดสะสมความร้อนเร็ว ด้านหลังจอจึงมักมีระบบระบายอากาศหรือระบบทำความเย็น และมีทีมดูแลที่ตรวจสภาพแผง เปลี่ยนแผงที่เสียเป็นจุดๆ ได้โดยไม่ต้องรื้อทั้งจอ แนวคิดนี้คล้ายกับจอที่เปิดทั้งวันทั้งคืนในสถานีหรืออาคารสาธารณะ ที่ต้องเลือกอุปกรณ์ซึ่งออกแบบมาเพื่อทำงานหนักโดยเฉพาะ

จอแถบยาวรอบสนาม อีกหน้าที่หนึ่งที่ต่างออกไป

นอกจากจอหลักแล้ว หลายสนามมีจอเป็นแถบยาวเรียงรอบขอบสนามหรือตามแนวอัฒจันทร์ จอแบบนี้ไม่ได้มีไว้ดูรีเพลย์ แต่ใช้แสดงข้อความ ผลการแข่งขัน หรือโฆษณาที่วิ่งต่อกันไปรอบสนาม ระบบจึงต้องควบคุมให้แผงจำนวนมากแสดงภาพต่อเนื่องเหมือนเป็นจอเดียว

จอแถบรอบสนามยังต้องคิดเรื่องความปลอดภัยของนักกีฬาด้วย เช่น มีวัสดุกันกระแทกที่ขอบหน้า และความสว่างที่ไม่ทำให้ผู้เล่นในสนามแสบตาจนเสียสมาธิ

ความสว่างระดับที่สู้แดดบ่ายในสนามได้ ถ้าย้ายมาอยู่ในห้องนั่งเล่นจะแสบตาจนดูไม่ไหว ทีวีในบ้านจึงไม่ต้องสว่างเท่าจอยักษ์ แค่ต้องสว่างพอกับแสงในห้องของเรา และวางในมุมที่ไม่รับแสงสะท้อนจากหน้าต่าง